Việc hạch toán kế toán và lập báo cáo tài chính doanh nghiệp cổ phần hóa do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ tuân thủ các quy định khắt khe nhằm đảm bảo tính minh bạch tài sản công. Căn cứ theo Thông tư 108/2026/TT-BTC, dưới đây là chi tiết hướng dẫn lập báo cáo và quy trình xử lý kế toán cho các khoản nợ phải thu, phải trả.
1. Quy Định Lập Báo Cáo Tài Chính Doanh Nghiệp Cổ Phần Hóa Theo Thông Tư 108
1.1. Bổ sung các chỉ tiêu trên Báo cáo tình hình tài chính
Tại thời điểm lập báo cáo tài chính theo quy định về cổ phần hóa, nếu doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ vẫn còn số dư các khoản thu hoặc trả về cổ phần hóa, cần bổ sung các chỉ tiêu sau:
- Mã số 135 (Phải thu ngắn hạn khác): Bao gồm số dư Nợ chi tiết của Tài khoản 1385 – Phải thu về cổ phần hóa.
- Mã số 320 (Phải trả ngắn hạn khác): Bao gồm số dư Có chi tiết của Tài khoản 3385 – Phải trả về cổ phần hóa.
1.2. Các thông tin bắt buộc thuyết minh trên Báo cáo tài chính
Ngoại trừ các nội dung thông thường, doanh nghiệp cổ phần hóa phải làm rõ các thông tin sau trong Bản thuyết minh báo cáo tài chính doanh nghiệp cổ phần:
- Các khoản nợ phải thu không tính vào giá trị doanh nghiệp được giữ lại để tiếp tục quản lý, thu hồi.
- Các khoản nợ phải trả không có xác nhận của chủ nợ đã hạch toán tăng vốn nhà nước nhưng công ty cổ phần vẫn tiếp tục kế thừa theo dõi.
- Chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản mục ngoại tệ tại thời điểm chuyển giao sang công ty cổ phần.
- Số lượng cổ phiếu tăng thêm nhận được từ việc chia cổ tức bằng cổ phiếu thuộc sở hữu nhà nước.
2. Hướng Dẫn Hạch Toán Kế Toán Các Khoản Nợ Phải Thu
Căn cứ Điều 7 Thông tư 108/2026/TT-BTC, việc xử lý và hạch toán nợ phải thu đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ thực hiện theo từng trường hợp cụ thể:
2.1. Bảng tổng hợp phương pháp hạch toán nợ phải thu
| Trường hợp nợ phải thu | Hướng xử lý tài chính | Bút toán hạch toán kế toán |
| Nợ không xác định được khách nợ | Trừ phần bồi thường cá nhân/tập thể, xử lý phần còn lại theo quy định nợ tồn đọng. | Nợ TK 111, 112, 1388… (phần bồi thường) Nợ TK liên quan (xử lý nợ tồn đọng) Có TK 131, 138… |
| Nợ chưa đối chiếu được nhưng xác định không thể thu hồi | Trừ phần bồi thường/dự phòng, phần còn lại tính vào chi phí và chuyển giao hồ sơ cho DATC. | Nợ TK 111, 112, 1388… (bồi thường) Nợ TK 229 (dự phòng bù đắp) Nợ TK 642 (ghi nhận chi phí) Có TK 131, 138… |
| Khoản trả trước cho người bán (chưa nhận đủ hàng/dịch vụ) | Điều chỉnh giảm chi phí SXKD, hạch toán tăng chi phí trả trước (chi phí chờ phân bổ). | Nợ TK 242 (giá trị chưa thực hiện) Có TK 627, 641, 642… |
2.2. Lưu ý đối với các khoản nợ chưa đối chiếu
Đối với các khoản nợ đã làm thủ tục đối chiếu nhưng chưa có phản hồi và vẫn còn khả năng thu hồi, doanh nghiệp không ghi giảm mà thực hiện bàn giao sang công ty cổ phần để tiếp tục theo dõi, thu hồi.
3. Hướng Dẫn Hạch Toán Kế Toán Các Khoản Nợ Phải Trả
Điều 8 Thông tư 108/2026/TT-BTC quy định chi tiết xử lý nợ phải trả khi lập báo cáo tài chính doanh nghiệp cổ phần:
3.1. Hạch toán khoản nợ chủ nợ không xác nhận đối chiếu
Khi lập báo cáo tài chính bàn giao sang công ty cổ phần, nếu chủ nợ không xác nhận đối chiếu và khoản nợ được hạch toán tăng vốn nhà nước:
- Khi bàn giao doanh nghiệp:
- Nợ các TK 331, 338, 341…
- Có TK 411 – Vốn đầu tư của chủ sở hữu.
- Khi công ty cổ phần thực hiện chi trả nợ sau này (nếu chủ nợ yêu cầu):
- Nợ TK 811 – Chi phí khác
- Có TK 112 – Tiền gửi không kỳ hạn.
3.2. Hạch toán chuyển nợ phải trả thành vốn góp cổ phần
Trường hợp doanh nghiệp cổ phần hóa thỏa thuận được với các chủ nợ để chuyển khoản nợ thành vốn góp:
- Nợ các TK 331, 338, 341…
- Có TK 411 – Vốn đầu tư của chủ sở hữu.
3.3. Hạch toán nghĩa vụ nộp thuế và các khoản Ngân sách nhà nước
- Doanh nghiệp nộp tiền thuế trước khi chuyển đổi:
- Nợ TK 333 – Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước
- Có TK 112 – Tiền gửi không kỳ hạn.
- Nghĩa vụ kế thừa: Trường hợp doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế tại thời điểm chuyển đổi, công ty cổ phần có trách nhiệm kế thừa toàn bộ nghĩa vụ nộp Ngân sách nhà nước theo quy định.
Việc thực hiện đúng hướng dẫn tại Thông tư 108 sẽ giúp công tác lập báo cáo tài chính doanh nghiệp cổ phần hóa do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ diễn ra chính xác, tuân thủ đúng pháp luật.
Kết Luận
Việc áp dụng chính xác các quy định tại Thông tư 108 giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo tính minh bạch, trung thực cho báo cáo tài chính doanh nghiệp cổ phần. Bằng cách tuân thủ đúng quy trình bổ sung chỉ tiêu, thuyết minh tài chính và hạch toán chuẩn xác các khoản nợ phải thu, phải trả, doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ không chỉ bảo toàn tối đa tài sản công mà còn tạo nền tảng tài chính lành mạnh, sẵn sàng cho giai đoạn vận hành hiệu quả dưới mô hình công ty cổ phần.
