Từ ngày 01/07/2026, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp có giao dịch bằng ngoại tệ không còn được áp dụng một loại tỷ giá xuất hóa đơn cho mọi mục đích như trước. Ngày 23/7/2026, Cục Thuế đã phải tổ chức hẳn một chương trình hỏi-đáp trực tuyến riêng cho doanh nghiệp về vấn đề này, cho thấy đây là điểm dễ nhầm lẫn và đang gây vướng mắc trên diện rộng.
Cụ thể, Thông tư 99/2025/TT-BTC và Nghị định 252/2026/NĐ-CP điều chỉnh hai mục đích hoàn toàn khác nhau của tỷ giá: một dùng để hạch toán sổ sách kế toán, một dùng để lập hóa đơn và kê khai thuế. Kế toán cần xác định đúng từng trường hợp, sai một loại tỷ giá có thể khiến số liệu trên hóa đơn, sổ kế toán và hồ sơ thuế không khớp nhau, dẫn đến bị điều chỉnh khi thanh tra.
1. Căn cứ pháp lý
Việc xác định tỷ giá xuất hóa đơn được thực hiện trên cơ sở:
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15
- Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý thuế, đặc biệt Khoản 4 Điều 14 (tỷ giá tính thuế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu) và Khoản 6 Điều 12 (tỷ giá tính thuế do cơ quan hải quan tiếp nhận hồ sơ khai thuế)
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn điện tử, đặc biệt Điểm c.1 Khoản 8 Phụ lục (nội dung hóa đơn khi phát sinh ngoại tệ)
- Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, đặc biệt hướng dẫn tại Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái
- Quy định của pháp luật về hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
2. Phân biệt tỷ giá xuất hóa đơn và tỷ giá kế toán
Đây là nội dung doanh nghiệp thường nhầm lẫn nhất, và cũng chính là câu hỏi Cục Thuế nhận nhiều nhất trong chương trình hỏi-đáp ngày 23/7/2026.
| Tiêu chí | Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC | Theo Nghị định 252/2026/NĐ-CP |
|---|---|---|
| Mục đích | Hạch toán kế toán (ghi sổ, lập BCTC) | Lập hóa đơn, kê khai và tính thuế |
| Loại tỷ giá | Tỷ giá giao dịch thực tế = tỷ giá mua – bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi DN thường xuyên giao dịch; được phép dùng tỷ giá xấp xỉ nếu chênh lệch không quá ±1% | Với hàng hóa xuất/nhập khẩu: tỷ giá tính thuế theo pháp luật hải quan (tỷ giá mua vào chuyển khoản do Vietcombank Hội sở chính công bố) |
| Căn cứ pháp lý | Tài khoản 413, Thông tư 99/2025/TT-BTC | Khoản 4 Điều 14 và Khoản 6 Điều 12, Nghị định 252/2026/NĐ-CP |
| Thời điểm áp dụng | Tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ kinh tế | Tại thời điểm đăng ký tờ khai hải quan (đối với hàng XNK) |
Việc dùng sai loại tỷ giá, ví dụ lấy tỷ giá kế toán (Thông tư 99) để lập hóa đơn xuất khẩu thay vì tỷ giá hải quan (Nghị định 252) là lỗi phổ biến nhất khiến số liệu trên hóa đơn, sổ sách và tờ khai thuế lệch nhau.
3. Các trường hợp áp dụng tỷ giá xuất hóa đơn
Trường hợp 1: Giao dịch bằng ngoại tệ
Khi phát sinh giao dịch được thanh toán bằng ngoại tệ, doanh nghiệp được lập hóa đơn bằng ngoại tệ theo quy định về ngoại hối. Tuy nhiên, theo Điểm c.1 Khoản 8 Phụ lục Nghị định 254/2026/NĐ-CP, người bán phải đồng thời thể hiện trên hóa đơn tỷ giá quy đổi ngoại tệ sang Đồng Việt Nam theo tỷ giá quy định tại Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn thi hành, không mặc nhiên dùng tỷ giá kế toán.
Trường hợp 2: Hàng hóa xuất khẩu
Đối với hàng hóa xuất khẩu, Khoản 4 Điều 14 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định rõ: tỷ giá tính thuế thực hiện theo pháp luật về hải quan. Cụ thể là tỷ giá mua vào bằng chuyển khoản do Hội sở chính Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) công bố tại thời điểm đăng ký tờ khai, không phải tỷ giá theo hợp đồng hay tỷ giá ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản.
Nếu ngoại tệ phát sinh chưa được Vietcombank công bố tỷ giá, cơ quan hải quan sẽ căn cứ tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố; nếu vẫn chưa có tỷ giá tính chéo, việc xác định thực hiện theo cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.
Trường hợp 3: Dịch vụ xuất khẩu
Đối với dịch vụ xuất khẩu, doanh nghiệp căn cứ Khoản 6 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP để xác định tỷ giá tính thuế phù hợp với từng loại giao dịch, đồng thời bảo đảm thống nhất giữa hóa đơn và hồ sơ kế toán. Đây là điểm doanh nghiệp có chuỗi cung ứng quốc tế hoặc vốn đầu tư nước ngoài cần rà soát riêng, vì cách xác định có thể khác với tỷ giá khai thuế nội địa. Xem thêm chi tiết tại bài [Tỷ Giá Xuất Khẩu Theo Nghị Định 252/2026/NĐ-CP Mới Nhất].
4. Những sai lầm doanh nghiệp thường gặp
- Cho rằng chỉ có một loại tỷ giá áp dụng cho mọi trường hợp (kế toán, hóa đơn, hải quan đều dùng chung).
- Dùng tỷ giá kế toán (Thông tư 99) để lập hóa đơn điện tử thay vì tỷ giá theo Nghị định 252.
- Không cập nhật quy định tại Thông tư 99 và Nghị định 252, vẫn áp dụng cách tính cũ theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.
- Nhầm lẫn giữa tỷ giá phục vụ kế toán và tỷ giá phục vụ khai thuế, đặc biệt khi hai tỷ giá này lệch nhau tại cùng thời điểm.
- Không đối chiếu định kỳ giữa hóa đơn, sổ kế toán và tờ khai hải quan.
- Không ghi tỷ giá quy đổi trên hóa đơn — theo hướng dẫn tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hóa đơn thiếu tỷ giá quy đổi có thể bị coi là thiếu chỉ tiêu bắt buộc.
5. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?
- Rà soát toàn bộ quy trình lập hóa đơn bằng ngoại tệ, từ khâu ký hợp đồng đến xuất hóa đơn.
- Cập nhật phần mềm kế toán và hóa đơn điện tử theo quy định mới.
- Đào tạo nhân sự kế toán về điểm khác biệt giữa Thông tư 99 và Nghị định 252 — đây là nội dung được đưa vào chương trình [Kế Toán Trưởng] và [Kế Toán Tổng Hợp] tại ACAC Academy để học viên nắm chắc trước kỳ quyết toán.
- Kiểm tra lại quy trình hạch toán và kê khai thuế nội bộ trước kỳ kê khai gần nhất, thay vì chờ có sai sót mới điều chỉnh.
- Đối chiếu định kỳ giữa hóa đơn, sổ kế toán và tờ khai thuế, đặc biệt với doanh nghiệp FDI hoặc chuỗi cung ứng xuất nhập khẩu thường xuyên phát sinh ngoại tệ.
6. Lợi ích khi áp dụng đúng quy định
Thực hiện đúng quy định tại Thông tư 99 và Nghị định 252 giúp doanh nghiệp:
- Hạn chế sai sót khi lập hóa đơn bằng ngoại tệ.
- Đồng bộ dữ liệu giữa kế toán và thuế, giảm thời gian đối chiếu cuối kỳ.
- Giảm nguy cơ bị điều chỉnh hồ sơ hoặc truy thu khi quyết toán.
- Thuận lợi hơn khi bị thanh tra, kiểm tra thuế do có đầy đủ căn cứ tỷ giá.
- Nâng cao độ chính xác trong hạch toán chênh lệch tỷ giá (Tài khoản 413).
7. Những điểm cần đặc biệt lưu ý từ 01/07/2026
- Không đồng nhất tỷ giá kế toán (Thông tư 99) với tỷ giá lập hóa đơn (Nghị định 252) đây là 2 hệ thống tỷ giá độc lập.
- Xác định đúng mục đích sử dụng của từng loại tỷ giá trước khi hạch toán hoặc xuất hóa đơn.
- Cập nhật đầy đủ quy định mới trước khi phát hành hóa đơn, tránh áp dụng theo thói quen cũ (Thông tư 200/2014/TT-BTC, Nghị định 123/2020/NĐ-CP đã hết hiệu lực từ 01/07/2026 đối với các nội dung liên quan).
- Kiểm tra dữ liệu tỷ giá trước khi kê khai thuế, đặc biệt tỷ giá hải quan được cập nhật hàng tuần dựa trên tỷ giá công bố vào thứ Năm.
- Lưu trữ đầy đủ hồ sơ, thuyết minh chứng minh căn cứ áp dụng tỷ giá trên Bản thuyết minh Báo cáo tài chính.
8. Câu hỏi thường gặp
Có phải mọi hóa đơn bằng ngoại tệ đều áp dụng cùng một tỷ giá?
Không. Tùy mục đích sử dụng hạch toán kế toán hay lập hóa đơn/kê khai thuế, doanh nghiệp áp dụng tỷ giá theo Thông tư 99/2025/TT-BTC hoặc Nghị định 252/2026/NĐ-CP tương ứng.
Thông tư 99 có thay thế Nghị định 252 không?
Không. Hai văn bản điều chỉnh nội dung khác nhau. Thông tư 99 hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC), còn Nghị định 252 quy định về quản lý thuế và tỷ giá tính thuế.
Có thể dùng tỷ giá kế toán để lập hóa đơn điện tử không?
Không nên. Theo Khoản 4 Điều 14 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, tỷ giá dùng để lập hóa đơn và tính thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu phải theo pháp luật hải quan, không dùng tỷ giá giao dịch thực tế theo Thông tư 99.
Tỷ giá tính thuế hải quan được cập nhật bao lâu một lần?
Tỷ giá tính thuế theo Nghị định 252/2026/NĐ-CP được cập nhật hàng tuần dựa trên tỷ giá Vietcombank công bố vào thứ Năm, áp dụng cho các tờ khai đăng ký trong tuần kế tiếp, không phải tỷ giá tại đúng ngày phát sinh giao dịch.
9. Kết luận
Áp dụng đúng tỷ giá xuất hóa đơn theo Thông tư 99/2025/TT-BTC và Nghị định 252/2026/NĐ-CP là yêu cầu bắt buộc với doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ từ 01/07/2026. Nguyên tắc cốt lõi: tỷ giá kế toán (ghi sổ) và tỷ giá lập hóa đơn/tính thuế là hai hệ thống độc lập, không được dùng thay thế cho nhau.
