Việc nắm vững phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước là vô cùng quan trọng đối với các cơ quan quản lý và đơn vị kế toán công. Điều này không chỉ đảm bảo tính minh bạch, chính xác của dòng ngân sách mà còn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp lý hiện hành.
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp chi tiết về nội dung, phương pháp lập, quy trình điều chỉnh cũng như công tác kiểm tra Báo cáo tài chính nhà nước (BCTCNN) mới nhất theo Thông tư 51/2026/TT-BTC.
1. Nội dung các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước
Trước khi đi sâu vào phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước, chúng ta cần hiểu rõ nội dung cốt lõi của các chỉ tiêu này.
Theo quy định tại Điều 9 Thông tư 51/2026/TT-BTC, nội dung chi tiết của các chỉ tiêu hiển thị trên BCTCNN được hướng dẫn cụ thể tại Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư này. Các chỉ tiêu phản ánh toàn diện thực trạng tài sản, nợ phải trả, tài sản thuần, tình hình thu – chi và các dòng lưu chuyển tiền tệ của quốc gia hoặc một địa phương nhất định.
2. Phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước hiện nay
Phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước được phân loại rõ ràng theo từng loại báo cáo cụ thể như sau:
2.1. Đối với Báo cáo tình hình tài chính và Báo cáo kết quả hoạt động tài chính nhà nước
Hai loại báo cáo này được lập tuần tự qua 3 bước bắt buộc:
- Bước 1: Rà soát giao dịch nội bộ: Thực hiện tổng hợp, rà soát nhằm xác định chính xác số liệu các giao dịch nội bộ phải loại trừ hoặc điều chỉnh theo Bảng B01/THCT (Phụ lục IV, Thông tư 51/2026/TT-BTC).
- Bước 2: Hợp cộng, loại trừ và điều chỉnh: Tiến hành xử lý số liệu theo hướng dẫn tại Bảng B02/THCT (Phụ lục IV, Thông tư 51/2026/TT-BTC):
- Hợp cộng: Cộng các chỉ tiêu tương ứng từ Báo cáo cung cấp thông tin tài chính trong phạm vi lập báo cáo. Đối với BCTCNN toàn quốc, thực hiện hợp cộng thêm số liệu từ BCTCNN các tỉnh (theo Phụ lục V).
- Loại trừ: Loại bỏ hoàn toàn số liệu giao dịch nội bộ đã xác định ở Bước 1.
- Điều chỉnh: Thực hiện điều chỉnh số đầu kỳ, số kỳ trước, số trong kỳ hoặc số cuối kỳ của các chỉ tiêu (nếu phát hiện sai sót hoặc có biến động theo quy định).
- Bước 3: Tổng hợp và trình bày: Hoàn thiện và thể hiện các chỉ tiêu lên biểu mẫu chuẩn quy định tại Nghị định 140/2026/NĐ-CP ngày 16/04/2026 của Chính phủ.
2.2. Đối với Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
- Phương pháp lập: Áp dụng phương pháp gián tiếp.
- Các chỉ tiêu dòng tiền được tổng hợp và xử lý dựa trên hướng dẫn kỹ thuật tại Phụ lục VI ban hành kèm theo Thông tư 51/2026/TT-BTC.
2.3. Đối với Thuyết minh Báo cáo tài chính nhà nước
- Căn cứ lập: Dựa vào số liệu từ Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, Báo cáo cung cấp thông tin tài chính và tình hình kinh tế – xã hội thực tế của địa phương/cả nước.
- Phương pháp tổng hợp: Thực hiện chi tiết hóa thông tin theo hướng dẫn tại Phụ lục VII ban hành kèm theo Thông tư 51/2026/TT-BTC.
3. Hướng dẫn quy trình điều chỉnh Báo cáo tài chính nhà nước khi có sai sót
Quy trình điều chỉnh sau khi áp dụng phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước được quy định rõ tại Điều 11 Thông tư 51/2026/TT-BTC:
Đối với Báo cáo tài chính nhà nước toàn quốc
- Sai sót kỳ hiện tại: Phát hiện lúc nào phải sửa chữa ngay trước khi trình báo cáo lên Quốc hội.
- Sai sót trọng yếu kỳ trước: Nếu phát hiện sau khi đã báo cáo Quốc hội, đơn vị phải thực hiện điều chỉnh vào số dư đầu kỳ của tài sản, nợ phải trả, và tài sản thuần trên báo cáo của năm đầu tiên phát hiện ra sai sót.
Đối với Báo cáo tài chính nhà nước tỉnh
- Sai sót kỳ hiện tại: Phải được chỉnh sửa hoàn thiện trước khi báo cáo lên Hội đồng nhân dân tỉnh.
- Sai sót trọng yếu kỳ trước: Thực hiện điều chỉnh tương tự vào số dư đầu kỳ của tài sản, nợ phải trả, tài sản thuần trên báo cáo của năm đầu tiên phát hiện sai sót (áp dụng sau khi báo cáo đã trình HĐND tỉnh).
4. Công tác kiểm tra việc lập Báo cáo tài chính nhà nước
Để đảm bảo tính đồng bộ và đúng đắn của phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước, công tác kiểm tra được phân cấp chặt chẽ theo Điều 12 Thông tư 51/2026/TT-BTC:
Nội dung kiểm tra cốt lõi:
- Kiểm tra việc tiếp nhận đầy đủ Báo cáo cung cấp thông tin tài chính từ các cơ quan, đơn vị liên quan.
- Kiểm tra tính chính xác của việc hợp cộng số liệu và việc loại trừ triệt để các giao dịch nội bộ.
- Kiểm tra hồ sơ, danh mục hoàn thiện trước khi gửi lên cơ quan thẩm quyền.
Phân cấp cơ quan kiểm tra:
- Bộ Tài chính: Chịu trách nhiệm kiểm tra Báo cáo tài chính nhà nước toàn quốc.
- Kho bạc Nhà nước: Chịu trách nhiệm kiểm tra Báo cáo tài chính nhà nước tỉnh.
Lưu ý cho đơn vị: Cơ quan kiểm tra sẽ ra quyết định bằng văn bản nêu rõ nội dung, thời gian thực hiện. Đơn vị được kiểm tra có trách nhiệm cung cấp đầy đủ hồ sơ, giải trình và thực hiện nghiêm chỉnh các kiến nghị xử lý theo chế độ hiện hành.
Kết luận
Việc áp dụng chính xác phương pháp lập các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính nhà nước theo Thông tư 51/2026/TT-BTC và Nghị định 140/2026/NĐ-CP là nghĩa vụ và trách nhiệm của các đơn vị kế toán công. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn một cái nhìn tổng quan, rõ ràng để hoàn thiện báo cáo tài chính một cách chuẩn chỉnh nhất.
