Người phụ trách kế toán thay thế vị trí kế toán trưởng được nhưng với điều kiện: Khi đơn vị kế toán chưa bổ nhiệm được ngay kế toán trưởng mới. Để được thay thế, người phụ trách kế toán phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015, và thời hạn thay thế tối đa là 12 tháng, sau đó đơn vị buộc phải bố trí người làm kế toán trưởng chính thức.
Tóm tắt nhanh
| Vấn đề | Trả lời |
|---|---|
| Người phụ trách kế toán có thay thế được kế toán trưởng không? | Có, nếu đáp ứng đủ điều kiện tại khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015 |
| Điều kiện cần có | Đạo đức nghề nghiệp, trình độ trung cấp trở lên, chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng, kinh nghiệm thực tế 2-3 năm |
| Thời hạn thay thế tối đa | 12 tháng (theo Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP) |
| Trách nhiệm, quyền hạn trong thời gian thay thế | Tương đương kế toán trưởng (theo Điều 55 Luật Kế toán 2015) |
1. Người phụ trách kế toán có thể thay thế vị trí kế toán trưởng hay không?
Căn cứ khoản 4 Điều 53 Luật Kế toán 2015 về kế toán trưởng:
- Trường hợp đơn vị kế toán cử người phụ trách kế toán thay kế toán trưởng thì người phụ trách kế toán phải có các tiêu chuẩn, điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 54 của Luật này và phải thực hiện trách nhiệm và quyền quy định cho kế toán trưởng quy định tại Điều 55 của Luật này.
Như vậy, người phụ trách kế toán được phép thay thế vị trí kế toán trưởng khi đơn vị kế toán chưa thể bổ nhiệm ngay người mới. Tuy nhiên, đây không phải là quyền tự động — người phụ trách kế toán phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn như đối với kế toán trưởng, và trong thời gian thay thế phải gánh đầy đủ trách nhiệm, quyền hạn như kế toán trưởng thực thụ (không phải trách nhiệm “nhẹ hơn” chỉ vì là người thay thế tạm thời).
Ngoài ra, theo khoản 1, 2, 3 Điều 53 Luật Kế toán 2015, kế toán trưởng (và người phụ trách kế toán khi thay thế) còn phải:
- Là người đứng đầu bộ máy kế toán, tổ chức thực hiện công tác kế toán trong đơn vị;
- Đối với cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp sử dụng ngân sách nhà nước và doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ: có thêm nhiệm vụ giúp người đại diện theo pháp luật giám sát tài chính tại đơn vị;
- Chịu sự lãnh đạo của người đại diện theo pháp luật của đơn vị kế toán; nếu có đơn vị kế toán cấp trên thì đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về chuyên môn, nghiệp vụ của kế toán trưởng cấp trên.
2. Điều kiện để người phụ trách kế toán thay thế vị trí kế toán trưởng
Căn cứ khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015 quy định tiêu chuẩn, điều kiện đối với kế toán trưởng (áp dụng tương tự cho người phụ trách kế toán khi thay thế), gồm 4 điều kiện bắt buộc:
| STT | Điều kiện | Chi tiết |
|---|---|---|
| 1 | Phẩm chất đạo đức nghề nghiệp | Trung thực, liêm khiết, có ý thức chấp hành pháp luật |
| 2 | Trình độ chuyên môn | Có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán từ trình độ trung cấp trở lên |
| 3 | Chứng chỉ | Có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng |
| 4 | Kinh nghiệm thực tế | Tối thiểu 02 năm (trình độ đại học trở lên) hoặc tối thiểu 03 năm (trình độ trung cấp, cao đẳng) |
Lưu ý quan trọng: Đây là 4 điều kiện phải đáp ứng đồng thời, không phải chọn một trong các điều kiện. Thiếu bất kỳ điều kiện nào (ví dụ: có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng nhưng chưa đủ thời gian công tác thực tế) thì người phụ trách kế toán chưa đủ cơ sở pháp lý để thay thế vị trí kế toán trưởng.
3. Thời hạn người phụ trách kế toán được thay thế kế toán trưởng tối đa bao lâu?
Căn cứ khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP:
- Đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng trừ các đơn vị quy định tại khoản 2 Điều này. Trường hợp đơn vị chưa bổ nhiệm được ngay kế toán trưởng thì bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán trưởng theo quy định. Thời gian bố trí người phụ trách kế toán tối đa là 12 tháng, sau thời gian này đơn vị kế toán phải bố trí người làm kế toán trưởng.
Như vậy, thời hạn tối đa để người phụ trách kế toán thay thế vị trí kế toán trưởng là 12 tháng. Sau mốc 12 tháng này, đơn vị kế toán buộc phải bổ nhiệm kế toán trưởng chính thức, không được tiếp tục duy trì cơ chế “người phụ trách kế toán” thay thế vô thời hạn.
Trường hợp không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng
Theo khoản 2 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, có 2 nhóm đơn vị chỉ cần bố trí phụ trách kế toán, không bắt buộc bổ nhiệm kế toán trưởng:
- Đơn vị kế toán trong lĩnh vực nhà nước: đơn vị kế toán chỉ có một người làm kế toán hoặc một người làm kế toán kiêm nhiệm; đơn vị kế toán ngân sách và tài chính xã, phường, thị trấn.
- Doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đối với nhóm (1), thời hạn bổ nhiệm phụ trách kế toán là 5 năm, sau đó phải thực hiện quy trình bổ nhiệm lại (theo khoản 3 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP) — khác với thời hạn 12 tháng áp dụng cho trường hợp thay thế tạm thời kế toán trưởng ở các đơn vị thông thường.
4. Trách nhiệm bàn giao khi thay đổi kế toán trưởng, phụ trách kế toán
Theo khoản 4 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, khi thay đổi kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán, người đại diện theo pháp luật hoặc người quản lý, điều hành đơn vị kế toán phải:
- Tổ chức bàn giao công việc và tài liệu kế toán giữa người cũ và người mới;
- Thông báo cho các bộ phận liên quan trong đơn vị và các cơ quan nơi đơn vị mở tài khoản giao dịch biết họ tên, mẫu chữ ký của kế toán trưởng/phụ trách kế toán mới.
Về trách nhiệm: người mới chịu trách nhiệm kể từ ngày nhận bàn giao công việc; người cũ vẫn phải chịu trách nhiệm về công việc kế toán trong thời gian mình phụ trách — tức trách nhiệm không tự động “xóa” khi hết nhiệm vụ, mà gắn với đúng giai đoạn mỗi người đảm nhiệm.
Các lưu ý quan trọng
- 12 tháng là mốc cứng, không có cơ chế gia hạn thêm theo quy định hiện hành — doanh nghiệp cần chủ động kế hoạch tuyển dụng/bổ nhiệm kế toán trưởng chính thức trước khi hết hạn, tránh để đơn vị rơi vào trạng thái không có người đủ thẩm quyền.
- Người phụ trách kế toán khi thay thế mang đầy đủ trách nhiệm và quyền hạn của kế toán trưởng (Điều 55 Luật Kế toán 2015) — không phải vai trò “hỗ trợ” hay “tạm quyền hạn chế”.
- Doanh nghiệp siêu nhỏ và một số đơn vị khu vực nhà nước không bắt buộc phải có kế toán trưởng, nên không áp dụng mốc 12 tháng mà áp dụng thời hạn bổ nhiệm phụ trách kế toán riêng (5 năm, có bổ nhiệm lại).
- Thuê dịch vụ làm kế toán trưởng là một phương án thay thế khác được pháp luật cho phép song song với việc bố trí người phụ trách kế toán — doanh nghiệp có thể cân nhắc phương án này nếu không có nhân sự nội bộ đủ điều kiện.
Câu hỏi thường gặp
Người phụ trách kế toán có thể thay thế vị trí kế toán trưởng không? Có, nếu đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015 và thực hiện đúng trách nhiệm, quyền hạn của kế toán trưởng theo Điều 55 Luật này.
Điều kiện để người phụ trách kế toán thay thế vị trí kế toán trưởng là gì? Gồm 4 điều kiện: có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp; trình độ chuyên môn kế toán từ trung cấp trở lên; có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng; có kinh nghiệm thực tế tối thiểu 2 năm (đại học trở lên) hoặc 3 năm (trung cấp, cao đẳng).
Người phụ trách kế toán được thay thế kế toán trưởng tối đa bao lâu? Tối đa 12 tháng theo khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP. Sau thời gian này, đơn vị phải bố trí người làm kế toán trưởng chính thức.
Doanh nghiệp nào không bắt buộc phải có kế toán trưởng? Doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, và một số đơn vị kế toán nhà nước (chỉ có một người làm kế toán, hoặc đơn vị kế toán ngân sách xã/phường/thị trấn).
Khi thay đổi kế toán trưởng/phụ trách kế toán, trách nhiệm được xác định thế nào? Người mới chịu trách nhiệm từ ngày nhận bàn giao công việc; người cũ vẫn chịu trách nhiệm về công việc kế toán trong thời gian mình phụ trách.
Kết luận
Người phụ trách kế toán được phép thay thế vị trí kế toán trưởng khi đáp ứng đầy đủ 4 điều kiện tại khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015 (đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng, kinh nghiệm thực tế), và phải gánh đầy đủ trách nhiệm, quyền hạn của kế toán trưởng trong suốt thời gian thay thế. Thời hạn thay thế tối đa là 12 tháng theo Nghị định 174/2016/NĐ-CP — doanh nghiệp cần chủ động bố trí kế toán trưởng chính thức trước khi hết mốc này để tránh vi phạm quy định về tổ chức bộ máy kế toán.
Đồng hành cùng ACAC Academy
Cập nhật văn bản pháp luật chỉ là bước đầu. Điều tạo ra khác biệt là biến quy định mới thành quy trình chuẩn, báo cáo chính xác và quyết định tài chính đúng lúc. ACAC Academy đồng hành cùng kế toán và CEO qua các chương trình sau:
- Kế toán trưởng: Khóa huấn luyện Kế toán trưởng dành cho kế toán muốn nâng tầm tư duy quản trị và tuân thủ pháp lý.
- Kế toán mới vào nghề: Khóa Kế toán tổng hợp thực hành trên nghiệp vụ và chứng từ thực tế.
- Ứng dụng AI: Khóa Kế toán trưởng tích hợp AI và Khóa ứng dụng AI cho tài chính kế toán để tự động hóa công việc lặp lại.
- CEO và chủ doanh nghiệp: Khóa huấn luyện quản trị tài chính – kế toán dành cho CEO giúp làm chủ con số, báo cáo tài chính và dòng tiền.
- Học trực tuyến: Hệ thống E-learning ACAC để học linh hoạt theo lộ trình.
Bạn muốn xem kết quả thực tế? Đọc câu chuyện học viên Nguyễn Thị Thảo tăng thu nhập từ 16 triệu lên hơn 20 triệu và câu chuyện học viên Cao Thị Ánh xây dựng hệ thống KPI cho từng phòng ban, hoặc xem thêm tại chuyên mục Case study.
Liên hệ tư vấn lộ trình học: hotline 0964.634.525 hoặc email hocvienacac@gmail.com.
CẬP NHẬT CÁC BẢN TIN THUẾ & KẾ TOÁN MỚI NHẤT tại đây:
- Fanpage Dành cho CEO và chủ hộ kinh doanh: https://www.facebook.com/hocvienceo.acac
- Youtube: https://www.youtube.com/@ACACAcademyTaichinhketoanceo
- Fanpage Kế toán trưởng ACAC: https://www.facebook.com/acac.academy
- Fanpage Chuyên gia Hòa Lê: https://www.facebook.com/cghoaleacac
- Group Zalo Chia sẻ kiến thức, cập nhật quy định pháp luật & Lịch Đào tạo/Hội thảo miễn phí: https://zalo.me/g/nxp0vkhm2ommqsy3xa0r
